Jacqueline Sauvage

In Frankrijk is Jacqueline Sauvage wegens moord op haar
man Norbert Marot, die zij op 10 september 2012 met een jachtgeweer in de rug
had geschoten, tot tien jaar gevangenisstraf veroordeeld, zowel in eerste
instantie als ook in hoger beroep. Evenwel op 28 januari 2016 heeft François
Hollande haar gratie verleend en is zij onmiddellijk in vrijheid gesteld. Haar
zaak had in Frankrijk veel media aandacht gekregen, met name van
vrouwenbewegingen die streden tegen la
violence conjugale
, het huiselijk geweld door mannen. Bekende figuren als
de actrices Eva Darlan en Anny Duperey, de vrouwelijke burgemeester van Parijs
Anne Hidalgo, de politici Daniel Cohn-Bendit en Jean-Luc Melanchon
ondersteunden het verzoek om gratie. Volgens haar eigen zeggen had Jacqueline
Sauvage meer dan 20 jaar geleden onder de tirannie van haar echtgenoot. Na haar
vrijlating verscheen Jacqueline Sauvage op de tv vergezeld van haar beide
advocaten om haar verhaal te doen in het avondjournaal. Deze 70-jarige vrouw
zag er vooral opgelucht, zelfs wat opgeruimd uit, zeker niet uit als een vrouw
die zolang onder huiselijk geweld had geleden.

Tot mijn aanvankelijke verbazing zette mijn
gesprekspartner grote vraagtekens bij deze gratieverlening. Toch begreep ik wat
ze bedoelde. Die vrouw had haar man in de rug geschoten, kennelijk op een
onverdacht moment, in koelen bloede. Die meer dan 20 jarige mishandeling was geen
rechtvaardiging. Zij had bij haar man weg kunnen gaan, steun zoeken bij
hulpverleners. Als haar daad gerechtvaardigd zou worden liepen de levens van
veel mannen gevaar. Zo moesten ook de rechtbank en in hoger beroep het
gerechtshof geoordeeld hebben. Maar was het niet zo dat een vrouw die leeft
onder de terreur van een man het idee krijgt zolang hij leeft is mijn leven
niet zeker? Kortom moord als légitime
défense
, gerechtvaardigde verdediging. Waar kan zo’n vrouw heen met haar
kinderen? Justitie kan de man straffen en een enkelband laten dragen. Maar
tegen vastbesloten types die zich zo hun speelgoed ontnomen zien is weinig
kruid gewassen. Zo moeten ongeveer de bekende figuren die de media aandacht
ontketenden en 340 000 handtekeningen voor haar vrijlating wisten te verzamelen
erover gedacht hebben.

Norbert Malot was zeker volgens getuigen een man met
woedeuitbarstingen, rap met beledigingen en geneigd tot geweld, ook bang voor de
justitie. Maar ook Jacqueline Sauvage schuwde het geweld niet. Getuigenissen
meldden dat zij aan een man een oorvijg had uitgedeeld en dat zij het liefje,
de maitresse van haar man destijds,
opjoeg met een jachtgeweer naar het stadhuis. Het gevangenispersoneel
beoordeelde haar als gemeen, méchant,
en autoritair. Volgens de openbare aanklager was zij een vrouw met karakter,
intelligent, een vrouw die altijd in het transportbedrijf van haar man gewerkt
had, ze kon haar woordje doen, zich wreken op het liefje van haar man, haar buurvrouw
beledigen en ze gaf er blijk van in staat te zijn tot geweld. Het medisch
onderzoek had niets laten zien van mishandelingen die zij beweerde te hebben
geleden. Ook de buren hadden nooit mishandelingen bij de vrouw opgemerkt. De
dochters ondersteunden het verhaal van hun moeder, maar hun constateringen werden
niet gestaafd met feiten. Verschillende getuigen, waaronder de broer van Jacqueline
Sauvage, bevestigden dat zij nimmer de beweerde mishandelingen door Norbert
Malot hadden gezien. Op 10 september 2012, de dag van de moord, hadden Jacqueline
Sauvage en haar man ’s ochtends onenigheid over hun transportbedrijf. Om 13.30
uur zou ze zijn gaan slapen. Om 16.00 zou ze plotseling gewekt zijn door haar
man om eten te maken. Hij zou haar toen hebben bedreigd, geslagen en een
ketting van haar hebben afgerukt. Behalve een snee op haar lip kon het medisch
rapport geen andere sporen van geweld op haar lichaam aantreffen. Voor de
geplande middagslaap van vijf uur zou ze medicijnen hebben ingenomen. Echter
het medisch onderzoek trof geen sporen van medicijngebruik aan. In het huis van
bewaring had ze verklaard naar beneden te zijn gegaan om patronen voor haar
geweer te halen. Voor de rechtbank verklaarde ze de patronen uit haar zakken te
hebben gehaald, overgebleven van een jachtpartij. Zij zou om 16.00 uur de
schoten hebben gelost, dus kennelijk vrijwel direct nadat ze door haar man
gewekt was. Echter de schoten waren door de buren gehoord om 19.20 uur.
Bovendien verklaarde een buurvrouw Norbert Malot die middag nog om 17.30 te
hebben gezien. Jacqueline Sauvage beweerde de drie schoten gelost te hebben met
de ogen dicht, wat vreemd is voor een ervaren jaagster, welke zij was.

De behandeling in de media en de gratieverlening door
François Hollande hebben de woede gewekt van advocaten, magistraten en
rechtsfilosofen. De advocaat Régis de Castelnau hekelt de cultus van
‘onschuldige schuldigen’ georkestreerd door de media, als de kippen erbij om
justitiële beslissingen te bestrijden zonder de moeite te nemen de juridische
dossiers te lezen. Hij beschouwt de gratieverlening als een belediging van de
onafhankelijke rechtspraak. De advocate Florence Rault, gespecialiseerd in
zaken van sexueel misbruik van minderjarigen, wijst eveneens de media
behandeling af met het oogmerk het feminisme te steunen dat zich ziet als slachtoffer
en zo bevestigd te krijgen de onmogelijkheid van geweld door vrouwen. Zij wijst
op de afwezigheid van een medisch rapport dat de beweerde mishandelingen
aantoont. Zij verbaast zich over de aantijgingen van de drie dochters over het
sexueel misbruik door hun vader, die ze waren vergeten maar zich na dertig jaar
plotseling weer haarscherp kunnen herinneren. De magistraat Philippe Bilger
noemt het onbegrijpelijk dat tijdens de 47 jaar van mishandeling er nimmer een
reactie van Jacqueline Sauvage is gekomen. De filosoof Robert Redeker
bestempelt de gratieverlening als een belediging van de democratie ingegeven
door een ideologie van slachtofferschap. De filosoof Michel Onffray zet
eveneens grote vraagtekens bij de gratieverlening, die justitiële beslisssingen
terzijde schuiven, wat de weg opent naar een recht op zelfverdediging om naar
eigen believen geschillen te vereffenen. De vereniging van de magistratuur
toont zich verontwaardigd over de gratie, in weerwil van een dubbele
veroordeling, zowel in eerste aanleg als in hoger beroep. Volgens de secretaris
generaal Marie-Jane Ody wordt door de gratieverlening al het juridische werk
uitgegumd. President Hollande had eerder een gedeeltelijke gratie verleend door
een voorwaardelijke invrijheidstelling op gezag van de rechterlijke macht
mogelijk te maken, welk verzoek daartoe door de rechter werd geweigerd. Marie-Jane
Ody verzucht: ‘Alle dagen van het proces zijn naar de prullebak gegooid door
een lid van de uitvoerende macht, die ingrijpt na slechts een comité van
ondersteuning te hebben gehoord’. Zij pleit voor het schrappen van deze
mogelijkheid van presidentiële gratieverlening, een overblijfsel uit het
royalistische tijdperk, onverenigbaar met de democratie en de onafhankelijkheid
van de rechterlijke macht.

Wat heeft president Hollande bewogen tot deze beslissing,
welke inderdaad na kennisneming van de details strijdt met de wezenselementen
van een behoorlijke rechtspleging? De feiten spreken in het nadeel van
Jacqueline Sauvage. Haar zaak is niet te vergelijken met die van Alexandra
Lange, die haar man doodstak terwijl hij bezig was haar te wurgen en Alexandra
Lange werd vrijgesproken wegens légitime
défense
, het recht op zelfverdediging. De ondersteuning die Jacqueline
Sauvage kreeg baseerde zich in haar geval op dat recht op zelfverdediging. Maar
zij schoot haar man met drie kogels in de rug die ze beneden was gaan halen
volgens haar verklaring in het huis van bewaring, maar die vanwege een vorige
jachtpartij nog in haar zak zaten volgens haar verklaring tijdens het proces. Een
presidentiële gratieverlening lijkt tot de gerechtvaardigde mogelijkheden te
behoren na een juridische blunder, zoals in het geval van Massimo Carlotto in
Italië.

In 1976 ontdekt Carlotto het levenloze lichaam van een
jonge vrouw. Voordat hij het weet, wordt hij gepromoveerd van getuige tot
verdachte en moordenaar. Dat Carlotto lid is van een extreem-linkse groepering
is reden genoeg om hem maar meteen schuldig te verklaren. Na een eerste veroordeling
weet Carlotto het land te ontvluchten, eerst naar Parijs, en later naar Mexico.
Wanneer hij besluit zijn vluchtelingenstatuut om te zetten in een vast
verblijf, zij het onder een valse naam, wordt hij verraden door zijn advocaat
en het land uitgezet. Ironisch genoeg komt Carlotto, terug in Italië, tot de
vaststelling dat niemand naar hem op zoek is. Pas na dertien dagen wordt ergens
een aanhoudingsbevel uit een lade opgedoken, en verdwijnt Carlotto terug achter
de tralies. Er volgen zeven jaren van rechtszaken, brute pech en juridische
blunders, alvorens Carlotto gratie wordt verleend door president Scalfaro.

In
het geval van Jacqueline Sauvage lijkt daar geen sprake van te zijn. De
ondersteuning van Jacqueline Sauvage berust op stemmingmakerij. François Hollande
moet zich daarvan bewust zijn geweest. Anders is hij geen knip voor de neus
waard. Er moeten andere overwegingen zijn geweest. Zal hij gedacht hebben de
geschiedenis te kunnen ingaan als François le Juste, Frans de Rechtvaardige, na
een mislukt presidentschap? Of heeft hij zich echt laten overmannen door
weeklagende vrouwen, geen raad wetende met hun lotsbestemming? Helaas voor
François Hollande ben ik bang dat zijn grootse gebaar gevoegd moet worden bij
die andere die hem steeds verder hebben doen wegdrijven van het beeld dat hij
het aantreden van zijn presidentschap voor ogen had, gelet op de woorden van
destijds. Of wist hij toen ook al dat zoiets onhaalbaar was, maar hij het sprookje nog wel vijf jaar lang
voor zich kon blijven uitschuiven?